Erken Stres Beyinde Kalıcı Değişiklik Yaratıyor


Erken Stres Beyni Nasıl Ömür Boyu Nasıl Etkiliyor ?

Yapılan önceki araştırmalara göre, insanlarda ve hayvanlarda erken yaşta stresin depresyon ve diğer psikiyatrik sendrom riskini artırdığını ileri sürmüşlerdi. Hepimiz böyle bilirken, bu ikisini birbirine bağlayan nevrobiyoloji bugüne kadar anlaşılmamıştır.

Mount Sinai ‘deki Icahn Tıp Fakültesi ‘nde yapılan bu yeni araştırmaya göre erken yaşadığımz stres, duygu durumu ve depresyonda rol oynayan beynin bir bölgesinde uzun süreli transkripsiyonel programlama yoluyla yaşam boyu duyarlılığı stres için kodladığını belirtti.

Genlerin bu değişikliği incelendiğinde, anne ve babamızdan miras aldığımız DNA değil, genetik materyalin ne zaman-nerede ve ne derece aktive edildiğini düzenleyen moleküller tarafından oluşturuluyormuş. Bu düzenleme kısmen transkripsiyon faktörlerinin genlerimizdeki spesifik DNA seanslarına bağlanan ve belirli bir genin sentezlenmesini teşvik eden veya durduran özelleştirilmiş proteinlerin fonksiyonundan kaynaklanmaktadır.

Bu çalışmanın baş araştırmacısı olan Catherina Pena ” Çalışmalarınn gelişmeye yönelik hassas bir gelişim penceresinde, bir farenin tepkilerini ölçen stres için temel bir moleküleri tanımlıyor. Farelerin davranış değişikleri tespit edilmese dahi, VTA’da yüzlerce gen seviyesinde değişiklik olduğunu keşfettik. Esasen, bu beyin bölgesi depresyona ömür boyu, saklı bir duyarlılık gösterir; bu, yalnızca ek stresle karşılaştıktan sonra ortaya çıkar.” diyor.

Özellikle Mount Sinai araştırmacıları, bu kalıcı gen değişikliklerinin ana regülatörü olarak gelişimsel transkripsiyon faktörü ortodentiküler homebox 2 ( Otx2) için bir rol tespit ettiler. Araştırma ekibi duyarlı bir dönemde ( doğum sonrası 10-20 günden itibaren ) vurgulanan bebek farelerinin VTA’da Otx2 ‘yi bastırdığını gösterdi. Otx2 seviyeleri sonuçta yetişkinliğe göre iyileşiyor. Fakat baskı, içinde tutma, sindirme gibi durumlarda zaten yetişkinliğe kadar süregelen gen değiştirmelerini harekete geçirmişti, bu da erken hayat stresinin Otx2 tarafından düzenlenen yaşa özel gelişimsel proglamayı bozduğu anlamına geldiğini gösteriyordu.

Dahası, erken dönemlerinde ve hassas zaman periyodlarında streslendirilen fareler, yetişkinlikte depresyona benzer davranışlarının daha fazla olduğu ve yetişkinlikte yaşanılan daha fazla stres sonrasında canlının bu duruma yenik düşmesinin daha muhtemel olduğu yapılan araştırmalar sonucunda gözlemlenmiştir. Bütün fareler yetişkinlikte, daha fazla streslendirilmelerinden önce normal şekilde davrandıkları gözlemlenirken, stresin ” ikinci bir vuruşu” hassas dönemlerinde yapılan fareler için depresyona benzer davranışları tetikleme olasılığı daha yüksekti.

Baş araştırmacı olarak Catherina Pena ” Bu, depresyon benzeri davranışlarda uzun süreli etkiler içinde geçerli ve Otx2’yi yetişkinlikte manipüle ederek kısa sürede stres hassasiyetinin değiştirebileceğimiz sürpriz” dedi.

Tüm bunlar ne kadar anlaşılmış olsa da stres ve olumsuzlukların beyin gelişimini ve özellikle de duygu düzenleme sistemlerini en çok etkilediği çocukluk döneminde hassas dönemlerin olup olmadığı çok az bilinmektedir. Bu çalışma erken yaşam stresinin VTA’nın gelişimini nasıl değiştirdiğini anlama için genom(*) çapında araçlar kullanan ilk kişi olup duygu gelişimindeki hassa pencere için yeni kanıtlar sunmaktadır.

Sinir Bilimi Profesorü ve Mount Sina’daki Friedman Beyin Enstitüsü Müdürü ve araştırmanın en kıdemli araştırmacısı şöyle diyor. ” Bu araştırmanın nihai çeviri hedefi, çocuklukta stres ve travma yaşayan bireylerle ilgili buluşlara yardımcı olmaktır”

Genom* bir kalıtım birimidir. Bir organizmanın kalıtım materyalinde bulunan genetik şifrelerin tamamını simgeler.

Bir Yorum Bırakarak Görüşünüzü Belirtin